Ofîsa Medyayê ya Hevgirtinê
Bi beşdariya dehane kesan ji nav çandvan, nivîskar, çalakvanên civaka sivîl û kesên ku bi karûbarên medyayê re eleqedar in, Hevbendiya Civaka Sivîl a Kurdî – şaxa Düsseldorfê semînerek çandî û fikrî li ser rojnamegeriya Kurdî lidarxist. Ev semîner di çarçoveya bîranîna 128 saliya derketina yekem rojnameya Kurdî de hat lidarxistin. Çalakî jî beşek ji bernameya çalakiyên ku hevbendiyê bi navê “Hefteya Rojnamegeriya Kurdî” ragihandibû bû, ku tê de dê di demên nêzîk de gelek semîner û çalakiyên çandî û medyayî li gelek bajaran werin lidarxistin, bi armanca ku dîroka rojnamegeriya Kurdî were ronîkirin û rola wê di avakirina hişmendiya çandî û neteweyî de were nîqaşkirin.
Bi beşdariya dehane kesan ji nav çandvan, nivîskar, çalakvanên civaka sivîl û kesên ku bi karûbarên medyayê re eleqedar in, Hevbendiya Civaka Sivîl a Kurdî – şaxa Düsseldorfê semînerek çandî û fikrî li ser rojnamegeriya Kurdî lidarxist. Ev semîner di çarçoveya bîranîna 128 saliya derketina yekem rojnameya Kurdî de hat lidarxistin. Çalakî jî beşek ji bernameya çalakiyên ku hevbendiyê bi navê “Hefteya Rojnamegeriya Kurdî” ragihandibû bû, ku tê de dê di demên nêzîk de gelek semîner û çalakiyên çandî û medyayî li gelek bajaran werin lidarxistin, bi armanca ku dîroka rojnamegeriya Kurdî were ronîkirin û rola wê di avakirina hişmendiya çandî û neteweyî de were nîqaşkirin.
Rojnamegeriya Kurdî di navbera dîrokê û rola hişmendiyê de
Semîner bi gotinek pêşwaziyê hat destpêkirin ku tê de rêkxistvan bal kişandin ser vê yekê ku bîranîna derketina yekem rojnameya Kurdî ne tenê bûyerek sembolîk e, lê her weha derfeteke girîng e ku rola ronakbîrî û hişmendiya ku rojnamegeriya Kurdî ji dawiya sedsala nozdehan ve girtî ye were bîranîn. Ji dema ku rojnameya “Kurdistan” di sala 1898’an de hate çapkirin, rojnamegeriya Kurdî bû yek ji amûrên herî girîng yên ku bi rêya wê nasnameya çandî û zimanî ya gelê Kurd hat parastin û ragihandin.
Di şert û mercên siyasî yên dijwar de, û di demên ku gelek hewldan ji bo tengkirina ziman û çanda Kurdî hatin kirin de, rojnamegeriya Kurdî karîbû rola xwe ya girîng di bilindkirina hişmendiya civakî û çandî de bidomîne. Her weha hate diyarkirin ku gelek ji destpêkên rojnamegeriya Kurdî di şertên derveyî welat û di nav koçberiyê de çêbûn, lê ev yek nebû asteng ku rojnamegeriya Kurdî xwe bibe platformek çandî ku ronakbîr û nivîskarên Kurd ji her çar parçeyên Kurdistanê bi hev ve girê bide.
Nêrînek dîrokî li pêşveçûna rojnamegeriya Kurdî
Di vê çarçoveyê de endamê Komîteya Rêvebir a Hevbendiya Civaka Sivîl a Kurdî û serokê Komeleya Parastina Jinan, Xanim Nafa Arif, axaftinek girîng bi zaravayê Soranî pêşkêş kir. Di axaftina xwe de wê dîroka rojnamegeriya Kurdî bi awayek berfireh şirove kir û pêşveçûna wê ji demên çapemeniyê yên destpêkê heta serdema medyaya nû nîşan da.
Wê got ku rojnamegeriya Kurdî di dirêjahiya sedsala borî de gelek qonaxan derbas kiriye; ji çapemeniyê û rojnameyên nivîskî heta radyo, televîzyon û di dawiyê de jî medyaya dîjîtal. Wê her weha bal kişand ser vê yekê ku medyaya nû îro derfetên fireh vedike ji bo ku ziman û çanda Kurdî bi awayekî berfireh li cîhanê were ragihandin.
Di vê çarçoveyê de endamê Komîteya Rêvebir a Hevbendiya Civaka Sivîl a Kurdî û serokê Komeleya Parastina Jinan, Xanim Nafa Arif, axaftinek girîng bi zaravayê Soranî pêşkêş kir. Di axaftina xwe de wê dîroka rojnamegeriya Kurdî bi awayek berfireh şirove kir û pêşveçûna wê ji demên çapemeniyê yên destpêkê heta serdema medyaya nû nîşan da.
Wê got ku rojnamegeriya Kurdî di dirêjahiya sedsala borî de gelek qonaxan derbas kiriye; ji çapemeniyê û rojnameyên nivîskî heta radyo, televîzyon û di dawiyê de jî medyaya dîjîtal. Wê her weha bal kişand ser vê yekê ku medyaya nû îro derfetên fireh vedike ji bo ku ziman û çanda Kurdî bi awayekî berfireh li cîhanê were ragihandin.
Rastiya rojnamegeriya Kurdî ya îro
Ji aliyê din ve koordînatorê giştî yê hevbendiyê, mamoste Îbrahîm, axaftinek dirêj û analîtîk pêşkêş kir ku tê de wî rastiya rojnamegeriya Kurdî ya îro bi awayekî berfireh nîqaş kir. Wî bal kişand ser hin pirsgirêkên bingehîn ên ku medyaya Kurdî pê re rû bi rû ye, bi taybetî jî bandora ideolojîk û siyasî ya ku di hin platformên medyayî de dibe sedema ku medyayê ji standardên pîşeyî dûr bike.
Wî got ku gelek mediumên Kurdî hîn jî di bin bandora rêxistinên siyasî an jî nêrînên ideolojîk de dixebitin, û ev yek carinan bandorê li ser azadiya medyayê dike. Ji ber vê yekê wî bang kir ku divê medyayek Kurdî ya serbixwe, pîşeyî û berpirsyar were avakirin ku karibe bêyî bandora alîgiriyên siyasî dengê civaka Kurdî ragihîne.
Medya û zimanê Kurdî
Di dema nîqaşan de her weha mijara rola medyayê di pêşvebirina zimanê Kurdî de hate ragihandin. Beşdar bal kişandin ser vê yekê ku medya yek ji amûrên herî girîng e ku ziman tê de dijî û tê pêşxistin, bi taybetî jî di şertên koçberiyê de ku gelek Kurdan li Ewropa dijîn.
Beşdar her weha bang kirin ku divê zêdetir kar li ser çêkirina naverokên medyayî bi zimanê Kurdî were kirin, da ku zimanê Kurdî di qada çandî û medyayî ya nûjen de cihê xwe zêdetir bi dest bixe.
Di dema nîqaşan de her weha mijara rola medyayê di pêşvebirina zimanê Kurdî de hate ragihandin. Beşdar bal kişandin ser vê yekê ku medya yek ji amûrên herî girîng e ku ziman tê de dijî û tê pêşxistin, bi taybetî jî di şertên koçberiyê de ku gelek Kurdan li Ewropa dijîn.
Beşdar her weha bang kirin ku divê zêdetir kar li ser çêkirina naverokên medyayî bi zimanê Kurdî were kirin, da ku zimanê Kurdî di qada çandî û medyayî ya nûjen de cihê xwe zêdetir bi dest bixe.
Pirrengiya zaravayên Kurdî
Yek ji mijarên ku gelek nîqaş li ser hat kirin jî pirrengiya zaravayên zimanê Kurdî bû. Hinek ji beşdaran gotin ku ev cûrbecûrî di rastiyê de dewlemendiyeke çandî ye, lê di heman demê de dikare di qada medyayî de hin pirsgirêkan çêbike.
Ji ber vê yekê hate pêşniyar kirin ku divê têkiliyek baştir û tevlîheviyek çandî di navbera zaravayên Kurdî de were teşwîqkirin, bi taybetî jî di navbera Kurmancî û Soranî de, da ku medyayek Kurdî ya ku dikare hemû civakê bigihîne were avakirin.
Beşdariyên fikrî yên beşdaran
Semîner her weha bi gelek têkildarî û beşdariyên fikrî dewlemend bû. Rûmetî Fayiq Dîlo, wek ronakbîrek nasdar, di axaftina xwe de rola dîrokî ya rojnamegeriya Kurdî di avakirina hişmendiya civakî de destnîşan kir.
Her weha edîb Serî Eyhan ji Bakurê Kurdistanê di axaftina xwe de li ser têkiliya nêzîk a di navbera edebiyat û rojnamegeriya Kurdî de rawestiya û got ku gelek nivîskarên Kurd bi rêya rojname û kovaran dengê xwe gihandine civakê.
Ji aliyê din ve çalakvan Zehra Ismaîl bal kişand ser girîngiya medyayê di piştgirîkirina civaka sivîl û bilindkirina rola jinan de. Her weha çalakvan Silêman pêdiviya nûkirina şêwaza medyayî ya Kurdî li gorî guhertinên serdema dîjîtal diyar kir.
Di heman çarçoveyê de çalakvan Îbrahîm Şêx Bozan li ser girîngiya serbixwebûna medyaya Kurdî rawestiya, dema ku çalakvan Ismaîl Bêkapor bal kişand ser rola medyayê di diaspora Kurdî de û pêdiviya ragihandina pirsgirêkên gelê Kurd li raya giştî ya navneteweyî.
Ji aliyê din ve çalakvan Koçer Hûrmanî ji Başûrê Kurdistanê li ser girîngiya pêwendiya çandî di navbera parçeyên Kurdistanê de axivî, dema ku çalakvan Binas Elî ji Helebceyê – Herêma Kurdistanê bal kişand ser rola zimanê Kurdî di medyayê de û pêdiviya pêşxistina naverokên zimanî.
Semîner her weha bi gelek têkildarî û beşdariyên fikrî dewlemend bû. Rûmetî Fayiq Dîlo, wek ronakbîrek nasdar, di axaftina xwe de rola dîrokî ya rojnamegeriya Kurdî di avakirina hişmendiya civakî de destnîşan kir.
Her weha edîb Serî Eyhan ji Bakurê Kurdistanê di axaftina xwe de li ser têkiliya nêzîk a di navbera edebiyat û rojnamegeriya Kurdî de rawestiya û got ku gelek nivîskarên Kurd bi rêya rojname û kovaran dengê xwe gihandine civakê.
Ji aliyê din ve çalakvan Zehra Ismaîl bal kişand ser girîngiya medyayê di piştgirîkirina civaka sivîl û bilindkirina rola jinan de. Her weha çalakvan Silêman pêdiviya nûkirina şêwaza medyayî ya Kurdî li gorî guhertinên serdema dîjîtal diyar kir.
Di heman çarçoveyê de çalakvan Îbrahîm Şêx Bozan li ser girîngiya serbixwebûna medyaya Kurdî rawestiya, dema ku çalakvan Ismaîl Bêkapor bal kişand ser rola medyayê di diaspora Kurdî de û pêdiviya ragihandina pirsgirêkên gelê Kurd li raya giştî ya navneteweyî.
Ji aliyê din ve çalakvan Koçer Hûrmanî ji Başûrê Kurdistanê li ser girîngiya pêwendiya çandî di navbera parçeyên Kurdistanê de axivî, dema ku çalakvan Binas Elî ji Helebceyê – Herêma Kurdistanê bal kişand ser rola zimanê Kurdî di medyayê de û pêdiviya pêşxistina naverokên zimanî.
Rêvebirina semînerê
Semîner bi awayekî rêkûpêk ji aliyê mamoste Rêber Hêbûn, axaftvanê medyayî yê hevbendiyê û serokê Komeleya Nasnameya Azad, hat rêvebirin. Wî dem bi awayek adil di navbera axaftvanan û beşdaran de parve kir û şertên nîqaşeke vekirî pêk anî.
Bi vê rê ve semîner ji formek axaftina klasîk derket û bû diyalogek fikrî û çandî ku tê de beşdar karîbûn nêrîn û fikirên xwe li ser rastiya rojnamegeriya Kurdî û pêşeroja zimanê Kurdî bi azadî ragihînin.
Berdewamî ya çalakiyan
Di dawiya semînerê de rêkxistvan ragihandin ku ev çalakî yek ji wan çalakiyên ku di çarçoveya “Hefteya Rojnamegeriya Kurdî” de têne lidarxistin e, û dê di rojên bê de jî semîner û çalakiyên din li gelek cihan werin lidarxistin.
Her weha hate destnîşankirin ku rojnamegeriya Kurdî di dirêjahiya dîrokê de yek ji bingehên parastina nasnameya çandî ya gelê Kurd bûye, û pêşvebirina wê îro jî berpirsiyariya hevpar a rojnameger, ronakbîr û rêxistinên civaka sivîl e.
Bi vî awayî semîner bi peyamek girîng hat bidawîkirin:
pêşeroja medyaya Kurdî bi serbixwebûn, pîşeyîbûn û parastina ziman û çanda Kurdî girêdayî ye.
%20Facebook.png)
19.04.2026
