Rêxistina Jîyostratîcîk ya Civaka Sivîl a Kurdî
Kembera Erebî: Sucek Guhertina Demografîk û Dosyeyeke Vekirî
di Pêvajoya Dadweriya Veguhêz de li Sûriyeyê
Di vê salvegera biryardana Projeya Kembera Erebî de, Rêxistina Jîyostratîcîk ya Civaka Sivîl a Kurd li ber yek ji siyasetên herî xeternak ên ku di dîroka Sûriyeya nûjen de wekî mînakek zû ya endezyariya demografîk hatine bikaranîn radiweste. Ev siyaset ne tenê armanca wê ax bû, lê her weha armanca wê têkiliya dîrokî ya gelê Kurd bi welatê xwe re bû. Armanc ew bû ku cografiya mirovî û civakî ya herêmên kurdî li gorî hesabên siyasî û îdeolojîk ji nû ve were avakirin, li ser hesabê mafên xwediyên bingehîn ên axê û li dijî prensîbên dadperwerî, wekhevî û hemwelatîbûnê.
Îro ne gengaz e ku Projeya Kembera Erebî tenê wekî bûyerek dîrokî ya derbasbûyî were xwendin. Belkî ew dosyeyeke qanûnî, siyasî û mirovî ye ku hê jî bandorên wê li ser rastiya Sûriyeyê didomin. Siyasetên ku li ser desteserkirina milkên taybet, veguheztina axan, û guhartina bi zorê ya avahiya demografîk a herêmên kurdî ava bûn, binpêkirineke eşkere ya mafê milkê, mafê nasnameyê û mafê girêdana mirov bi welatê xwe re ne. Ev maf hemû di peyman û belgeyên navneteweyî yên mafên mirovan de hatine piştrastkirin.
Ji perspektîfa civaka sivîl ve, xetera Kembera Erebî tenê di encamên wê yên rasterast de nîne. Xetera wê ya rastîn ew e ku bingehek çandek siyasî ya li ser derxistin, cudakirin û bikaranîna saziyên dewletê ji bo guhertina avahiya civakê ava kir. Ev siyaset bû sedema kêmbûna baweriya di navbera dewlet û civakê de, hestên bêdadî û cudakariyê kûrtir kir, û şertên gelek pirsgirêkên civakî û siyasî yên ku hê jî li pêşeroja welêt bandor dikin amade kir.
Rêxistina Jîyostratîcîk bawer e ku her pêvajoyeke cidî ji bo avakirina Sûriyeyeke nû nikare vê dosyeyê ji bîr bike an jî paşve bixîne. Dewletên demokratîk bi paşguhkirina bêdadîyên dîrokî nayên avakirin; ew bi nasîn û çareserkirina wan li ser bingehên dadweriya veguhêz û serweriya qanûnê tên avakirin. Ji ber vê yekê, rakirina bandorên Kembera Erebî pêdiviyeke neteweyî, exlaqî û qanûnî ye ku divê bi vegerandina mafan ji xwediyên wan re, çareserkirina dosyeyên milkê û dadweriya ji bo hemû kesên zirardar bibe.
Her weha rêxistin tekez dike ku pirsgirêka Kembera Erebî ne tenê nakokiyeke têkildarî ax û milkê ye. Ev beşek ji pirsgirêka mezin a mafên gelê Kurd û cihê wê yê destûrî û siyasî di Sûriyeyê de ye. Ji ber vê yekê, parastina mafan û astengkirina dubarebûna siyasetên wiha di pêşerojê de hewceyê avakirina pergala destûrî ya demokratîk e ku pirrengî, pirnasnameyî û pirçandîbûnê nas bike û hemwelatîbûna wekhev ji bo hemû kesan misoger bike.
Di vê çarçoveyê de, rêxistin bang li avakirina Komîsyoneke Neteweyî ya Serbixwe dike ku erkê wê belgekirina hemû binpêkirin û encamên siyasetên awarte yên ku li dijî herêmên kurdî hatine kirin be, bi taybetî jî Projeya Kembera Erebî. Divê ev komîsyon di çarçoveya dadweriya veguhêz de û bi hevkariya saziyên mafên mirovan ên navxweyî û navneteweyî bixebite da ku çareseriyên dadperwer, domdar û li gorî qanûnê peyda bibin.
Rêxistin her weha tekez dike ku çareserkirina bandorên Kembera Erebî nayê wateya afirandina bêdadîyên nû an jî çêkirina alozîyên nû di navbera pêkhateyên Sûriyeyê de. Berevajî wê, armanc ew e ku prensîba dadperweriyê were saz kirin û baweriya civakî ji nû ve were avakirin. Ji ber ku aramiya rastîn bi paşguhkirina mafan nayê peyda kirin, lê bi nasîn, parastin û misogerkirina wan tê avakirin.
Salvegera Kembera Erebî ne tenê bîranîna rabirdûyê ye; ew bangek e ji bo ramana li ser pêşerojê. Civakên ku şaşî û bêdadîyên dîrokî yên xwe qebûl dikin û cesareta çareserkirina wan hene, tenê wan dikarin dewleteke aram, demokratîk û dadperwer ava bikin. Paşguhkirina van dosyeyan tenê dibe sedema dubarebûna kriz û nakokiyan bi awayên cuda.
Ji ber vê yekê, Rêxistina Jîyostratîcîk dîsa tekez dike ku rakirina hemû bandorên Projeya Kembera Erebî, vegerandina mafan ji xwediyên wan re, dadweriya ji bo hemû zirardaran û nasîna mafên neteweyî yên rewa yên gelê Kurd, gavên bingehîn in ji bo avakirina Sûriyeyeke demokratîk, piralî, li ser serweriya qanûnê, dadperweriyê û rêzgirtina keramet û mafên hemû welatiyan.
24.06.2026
Rêxistina Jîyostratîcîk ya Civaka Sivîl a Kurdî
Rêxistina Jîyostratîcîk ya Civaka Sivîl a Kurdî
