Saziya Jîyostratîcîk ya Lêkolînan bi herî tundî êrîşên dubare yên Îranê li ser Herêma Kurdistanê şermezar dike. Di dawiyê de êrîşa li ser nivîsgeha Serokê Hikûmeta Herêma Kurdistanê, Birêz Masrour Barzanî, nîşaneya pêvajoyeke xeter a têkçûna ewlehî û aramiya Kurdistanê ye. Ev êrîş nîşan dide ku rejîma Îranê hîn jî ewlehî û aramiya Kurdistanê dike armanc, sazî û navendên siyasî û ewlehiyê dixe hedef û axa Herêmê wek qada vekirî ya hesabên leşkerî û siyasî yên xwe bi kar tîne.
Di vê bûyerê de Îran aliyê êrîşkar e, û Herêma Kurdistanê aliyê ku hatiye êrîşkirin e. Ji ber vê yekê, ne gengaz e ku êrîşkar û mexdûr di heman astê de bêne danîn an jî ev êrîş bi tu behaneyên girêdayî bi nakokiyên herêmî re bêne rewa kirin. Armancgirtina sazî û navendên siyasî û ewlehiyê yên Herêma Kurdistanê êrîşek li ser gelê Kurd û sazî û destkeftiyên wî ye, û di heman demê de binpêkirina serweriya Iraqê û ewlehiya wê ye.
Ev êrîş di demekê de pêk tê ku di navbera Dewletên Yekbûyî û Îsraîlê ji aliyekê, û Îranê ji aliyê din ve, şer û pevçûnek berfireh li herêmê berdewam dike. Di vê çarçoveyê de, gelê Kurd ne beşdarê vê şerê ye, ne jî xwe bi yek ji aliyên vê pevçûnê ve girêdide. Gelê Kurd li Herêma Kurdistanê ne axa xwe kirye platformeke leşkerî ji bo êrîşkirina Îranê û ne jî destûr daye ku welatê wî bibe qada êrîşê li dijî aliyekî din.
Lê tevî vê yekê, gelê Kurd careke din dikeve rewşekê ku divê bihayê şerekî bide ku ew ne hilbijartiye û ne jî beşdarê wî ye.
Ev rewş pirsêkî siyasî ya girîng derdixe pêş: Çima gelê Kurd divê bihayê nealîgiriya xwe di pevçûnên herêmî û navneteweyî de bide?
Gelê Kurd li Herêma Kurdistanê hilbijartiye ku ewlehiya gelê xwe, sazî û destkeftiyên xwe biparêze û axa xwe neke qada şerên hêzên din. Lê bersiva rejîma Îranê li hember vê helwestê ne rêzgirtina ji vê siyaseta nealîgiriyê ye; berevajî, zêdekirina gef, zext û êrîşan e. Ev yek dide xuyakirin ku Îran dixwaze Kurdistanê bike qurbanê hesabên xwe yên herêmî.
Saziya Jîyostratîcîk ya Lêkolînan bawer dike ku êrîşên Îranê li ser Kurdistanê nikarin ji çarçoveya dîrokî ya pevçûna bi gelê Kurd û hewildanên ji bo astengkirina destkeftiyên wî yên siyasî û sazî bêne veqetandin. Îran, wek yek ji dewletên ku beşek ji Kurdistanê di bin kontrola xwe de digire, di dîrokê de gelek caran pêşketin û destkeftiyên kurdî wek metirsiyek li ser projeya xwe ya siyasî û ewlehiyê dîtiye.
Ji ber vê yekê, em hişyar dikin ku êrîşên îro dikarin di çarçoveya hewildanek berfirehtir de bin ku armanc dike destkeftiyên gelê Kurd li Herêma Kurdistanê lawaz bike, sazî û îstîqrarê wê têk bibe û ji şerê herêmî sûdê wergire da ku li ser erdê rastiyên nû ava bike.
Her wiha em hişyar dikin ku nakokî û cudahiyên navxweyî yên Kurdî neyên bikaranîn wek deriyek ji bo destwerdana hêzên herêmî di karûbarên Kurdî de. Dîroka Kurdistanê nîşan dide ku lawazkirina yekîtiya siyasî ya Kurdî di gelek deman de bûye amûrek ji bo hêzên derve da ku destkeftiyên Kurdî têk bibin.
Ji ber vê yekê, helwesta yekgirtî ya Kurdî li hember van êrîşan pêdiviyeke siyasî û dîrokî ye. Cudahiyên navbera partî û hêzên siyasî yên Kurdî divê neyên veguherandin bo deriyek ku dewletên ku beşên Kurdistanê di bin kontrola xwe de digirin bikar bînin da ku di nav karûbarên Kurdî de destwerdanê bikin an destkeftiyên Kurdî lawaz bikin.
Parastina Herêma Kurdistanê ne tenê parastina aliyekî partî an hêzeke siyasî ye; ew parastina destkeftiyek dîrokî ya gelê Kurd e.
Di vê bûyerê de Îran aliyê êrîşkar e, û Herêma Kurdistanê aliyê ku hatiye êrîşkirin e. Ji ber vê yekê, ne gengaz e ku êrîşkar û mexdûr di heman astê de bêne danîn an jî ev êrîş bi tu behaneyên girêdayî bi nakokiyên herêmî re bêne rewa kirin. Armancgirtina sazî û navendên siyasî û ewlehiyê yên Herêma Kurdistanê êrîşek li ser gelê Kurd û sazî û destkeftiyên wî ye, û di heman demê de binpêkirina serweriya Iraqê û ewlehiya wê ye.
Ev êrîş di demekê de pêk tê ku di navbera Dewletên Yekbûyî û Îsraîlê ji aliyekê, û Îranê ji aliyê din ve, şer û pevçûnek berfireh li herêmê berdewam dike. Di vê çarçoveyê de, gelê Kurd ne beşdarê vê şerê ye, ne jî xwe bi yek ji aliyên vê pevçûnê ve girêdide. Gelê Kurd li Herêma Kurdistanê ne axa xwe kirye platformeke leşkerî ji bo êrîşkirina Îranê û ne jî destûr daye ku welatê wî bibe qada êrîşê li dijî aliyekî din.
Lê tevî vê yekê, gelê Kurd careke din dikeve rewşekê ku divê bihayê şerekî bide ku ew ne hilbijartiye û ne jî beşdarê wî ye.
Ev rewş pirsêkî siyasî ya girîng derdixe pêş: Çima gelê Kurd divê bihayê nealîgiriya xwe di pevçûnên herêmî û navneteweyî de bide?
Gelê Kurd li Herêma Kurdistanê hilbijartiye ku ewlehiya gelê xwe, sazî û destkeftiyên xwe biparêze û axa xwe neke qada şerên hêzên din. Lê bersiva rejîma Îranê li hember vê helwestê ne rêzgirtina ji vê siyaseta nealîgiriyê ye; berevajî, zêdekirina gef, zext û êrîşan e. Ev yek dide xuyakirin ku Îran dixwaze Kurdistanê bike qurbanê hesabên xwe yên herêmî.
Saziya Jîyostratîcîk ya Lêkolînan bawer dike ku êrîşên Îranê li ser Kurdistanê nikarin ji çarçoveya dîrokî ya pevçûna bi gelê Kurd û hewildanên ji bo astengkirina destkeftiyên wî yên siyasî û sazî bêne veqetandin. Îran, wek yek ji dewletên ku beşek ji Kurdistanê di bin kontrola xwe de digire, di dîrokê de gelek caran pêşketin û destkeftiyên kurdî wek metirsiyek li ser projeya xwe ya siyasî û ewlehiyê dîtiye.
Ji ber vê yekê, em hişyar dikin ku êrîşên îro dikarin di çarçoveya hewildanek berfirehtir de bin ku armanc dike destkeftiyên gelê Kurd li Herêma Kurdistanê lawaz bike, sazî û îstîqrarê wê têk bibe û ji şerê herêmî sûdê wergire da ku li ser erdê rastiyên nû ava bike.
Her wiha em hişyar dikin ku nakokî û cudahiyên navxweyî yên Kurdî neyên bikaranîn wek deriyek ji bo destwerdana hêzên herêmî di karûbarên Kurdî de. Dîroka Kurdistanê nîşan dide ku lawazkirina yekîtiya siyasî ya Kurdî di gelek deman de bûye amûrek ji bo hêzên derve da ku destkeftiyên Kurdî têk bibin.
Ji ber vê yekê, helwesta yekgirtî ya Kurdî li hember van êrîşan pêdiviyeke siyasî û dîrokî ye. Cudahiyên navbera partî û hêzên siyasî yên Kurdî divê neyên veguherandin bo deriyek ku dewletên ku beşên Kurdistanê di bin kontrola xwe de digirin bikar bînin da ku di nav karûbarên Kurdî de destwerdanê bikin an destkeftiyên Kurdî lawaz bikin.
Parastina Herêma Kurdistanê ne tenê parastina aliyekî partî an hêzeke siyasî ye; ew parastina destkeftiyek dîrokî ya gelê Kurd e.
Gelê Kurd naxwaze bibe beşek ji şerên herêmî, lê di heman demê de qebûl nake ku nealîgiriya wî di van pevçûnan de bibe behaneyek ji bo cezakirin, êrîşkirin an tunekirina destkeftiyên wî. Nealîgiriya di şerê aliyên din de tê wateya ku Kurd ji mafê xwe yê parastina erd, sazî û ewlehiya xwe derbas bibe.
Em bang li Hikûmeta Iraqê dikin ku berpirsiyariya xwe ya destûrî ya tevahî ji bo parastina Herêma Kurdistanê bi cih bîne û li hember êrîşên Îranê yên li ser axa Iraqê helwesteke zelal û berpirsiyar bigire. Serweriya Iraqê ne dikare bibe têgeheke hilbijartî ku li gorî rewşê bê bikaranîn.
Her wiha em bang li civaka navneteweyî û hêzên bandorker ên herêmê dikin ku li hember êrîşên Îranê li ser Herêma Kurdistanê helwesteke zelal bigirin û destûr nedin ku Kurdistan bibe qada hesabên navbera Îranê û dijberên wê.
Saziya Lêkolînên Jeostratejîk di vê demê de piştgiriya xwe ya tam ji gelê Kurd û sazî û destkeftiyên Herêma Kurdistanê re dubare dike û siyaseta gef, zext û êrîşên rejîma Îranê bi tundî red dike.
Em bawer dikin ku parastina destkeftiyên Kurdî hewce dike ku helwestek yekgirtî ya Kurdî were avakirin; helwestek ku li ser parastina biryara siyasî ya Kurdî, ewlehiya gelê Kurd û destkeftiyên wî ava bibe û rê nede ku Kurdistan bibe karta şerên hêzên din.
Îran êrîşkar e, Kurdistan jî erdê gelê Kurd e ku hatiye êrîşkirin.
Gelê Kurd ev şer hilnebijartiye û ne beşdarê wî ye; lê qebûl nake ku bihayê vê şerê bi ewlehiya xwe, erdê xwe û destkeftiyên xwe bide.
Kurdistan ne qada hesabên Îranê ye û gelê Kurd ne sotemeniya şerên kesên din e.
18ê Tebaxa 2026
Saziya Jîyostratîcîk ya Lêkolînan
