Rêxistina Jîyostratîcîk ya Civaka Sivîl a Kurd bi fikarên mezin pêşketinên ewlehî û siyasî yên lezgîn ên li herêmên Kurdî yên Sûriyê dişopîne. Bi taybetî jî em li ser kuştina hovane ya şervanê Kurd Seban li herêma Serê Kaniyê, û li ser tansiyon û xwepêşandanên ku li dû vê bûyerê derketine, herwiha li ser bûyerên girîng ên li bajarê Kobanê û girtîgeha wê, ku di encamê de gelek kes hatine kuştin û birîndar bûne, bi fikareke mezin rawestiyan. Ev hemû bûyer di demekê de pêk tên ku Sûriye bi giştî û gelê Kurd bi taybetî di qonaxeke siyasî û ewlehî ya pir hesas re derbas dibe.
Rêxistin bi tundî kuştina Seban şermezar dike. Ev sûc bi awayekî hovane hatiye kirin ku mirovî bi awayên ku rêxistina DAIŞê di sûcên xwe de bikar dianî tîne bîra xwe. Em bawer in ku ev sûc nikare wekî bûyereke sûcî ya asayî were hesibandin. Awayê ku Seban hatiye kuştin pirsên girîng û metirsîdar derdixe holê û divê derbarê vê sûcê de lêkolînek cidî û zelal bê kirin, hemû hûrguliyên sûcê bên eşkerekirin û berpirsên wê li gorî qanûnê bên dîtin û cezakirin.
Di vê çarçoveyê de, nayê îhmal kirin ku ramana tundrew a DAIŞê ji dema derketina wê ve karîbû di hin beş û derdorên taybet ên nav hin jîngehên eşîrî de xwe bide cih, û heta îro jî hin bandorên wê yên fikrî hene. Di heman demê de, li hin derdor û kesayetiyên taybet hîn jî gotara neteweperestiya Erebî ya tund û dijberîya li hember Kurdan heye. Tevhev bûna ramana tundrew û neteweperestiya Erebî ya dijberî Kurdan metirsiyeke rastîn li ser aştiya civakî ye û divê ev pirsgirêk ji aliyê fikrî, ewlehî û qanûnî ve were çareserkirin. Lê ev berpirsîyarî qet nayê wateya sûcdarkirina hemû eşîr û an jî hemû pêkhateya Erebî. Em rêz li wan digirin û girîngiya hevjiyana bi wan re û parastina aştiya civakî piştrast dikin.
Jiyana mirovan, rûmeta wan û ewlehiya wan ne mijarên ku dikarin bên danûstandin an paşxistin. Gelê Kurd divê nekeve nav rewşekê ku bibe qada vekirî ya pevçûnên ewlehî û siyasî, an bibe qurbana nû ya pevçûnên hêzên herêmî, navneteweyî û cîhanî. Gelê Kurd bi dehsalan ji siyaseta înkarkirinê, derxistinê ji derveyî, zordarî, guhertina demografîk û tundûtûjiyê êşandiye. Mafê gelê Kurd e ku îro di ewlehî û rûmetê de bijî û garantiyên siyasî, destûrî û qanûnî hebin ku rê li ber dubarebûna van trajediyan bigirin.
Kuştina Seban divê bê lêkolînkirina cidî, serbixwe û zelal neyê hiştin. Eşkerekirina hemû hûrguliyên sûcê û dîtina berpirsên wê û cezakirina wan li gorî qanûnê dê bibe ceribandineke rastîn ji bo naskirina asta ciddiyeta desthilatdarên heyî di parastina welatiyan û avakirina dewleta qanûnê de. Di heman demê de, rêxistin bi tundî red dike ku ev sûc bibe bahane ji bo cezayê komî, teşwîqkirina nefretê ya neteweyî an tolhildanê li hember tu pêkhateyekî Sûriyeyê. Berpirsîyarî divê li ser kesên ku sûc kirine be, ne li ser gel û pêkhateyên ku ew kes jê re girêdayî ne.
Rêxistin li ser bûyerên li Kobanê bi fikareke mezin rawestiyaye. Em dibînin ku çareserkirina xwepêşandan û tirs û fikarên gel bi hêza ewlehiyê tenê dê rê li ber çareserkirina kokên pirsgirêkê negire, belkî dê kêmasiya baweriyê kûrtir bike û derî ji bo tansiyonên nû veke. Ewlehiya Kobanê, Hesekê, Qamişlo û hemû herêmên Kurdî nikare tenê bi rêbazên ewlehiyê yên têkildar bi hêzê were misoger kirin. Ewlehiya rastîn bi avakirina baweriyê, rêzgirtina taybetmendiya van herêman, garantîkirina mafên gel û beşdariya nûnerên gelê Kurd di biryarên ku jiyana wan, ewlehiya wan û paşeroja herêmên wan dide bandorê, dikare bê avakirin.
Rêxistina Giostratejîk a Civaka Sivîl a Kurd hişyar dike ku her proje an planeke ku armanc dike gelê Kurd lawaz bike, bingehên siyasî û civakî yên wî parçe bike, an siyaseta guhertina demografîk û derxistina Kurdan ji derveyî ku di demên borî de li herêmê hatiye sepandin dubare bike, metirsiyeke cidî ye. Herwiha em li dijî hemû hewildanên ku dixwazin cudahiyên navxweyî bikar bînin û di navbera Kurdan û Ereban de pevçûnê derxin, hişyar dikin. Veguherandina nakokiyên siyasî bo pevçûnek civakî ya fireh dê tenê ji bo hêzên ku dixwazin Sûriye di nav kaos û pevçûna domdar de bihêlin, sûdê çêbike.
Parastina gelê Kurd ne wateya şer û pevçûnê bi tu pêkhateyekî din ê Sûriyeyê re ye. Belkî wateya parastina mirova Kurd, mafên wî, axa wî û hebûna wî bi rêya qanûn, sazî û garantiyên destûrî ye, di çarçoveya Sûriyeyekê de ku ji bo hemû welatiyên xwe wekhevî, maf û azadiyan misoger dike. Di heman demê de, parastina aştiya civakî berpirsîyariya hevpar e û nikare bibe bahane ji bo dev ji mafan berdan an jî li hember binpêkirinan bêdeng man.
Ji ber vê yekê, rêxistin bang li desthilatdarên Sûriyeyê dike ku berpirsîyariyên qanûnî û siyasî yên xwe bigirin ser milên xwe, li ser kuştina Seban û hemû binpêkirinên ku di dema bûyerên dawî de qewimîne lêkolînek zelal û serbixwe vekin, parastina sivîlan misoger bikin û rê li ber girtinên bê qanûn û cezayê komî bigirin. Herwiha divê herêmên Kurdî wekî beşekî bingehîn ê Sûriyeyê û gelê Kurd ê li wan herêman wekî geleke bingehîn û xwedî mafên wekhev ên hemû gelên din ên Sûriyeyê bêne nasîn.
Rêxistin herwiha bang li hêzên siyasî û leşkerî yên Kurd dike ku di vê qonaxa hesas de bi berpirsyariyeke mezin tevbigere, xwe ji reaksiyonên tund biparêze û parastina gelê Kurd û aştiya civakî li ser hesabên partî û komî bike. Herwiha bang li yekgirtina hewildanên siyasî û sivîl dike ji bo parastina mafên rewa yên gelê Kurd.
Rêxistin ji civaka navneteweyî re bang dike ku berpirsiyariya xwe di parastina sivîlan de bigire û rê li ber dubarebûna sûc û binpêkirinên ku, heke bêdengî û bêcezakirin berdewam bikin, dikarin hebûna gelê Kurd bixin xeterê û rê ji bo koçberkirinên nû û guhertina demografîk re veke.
Em bi zelalî piştrast dikin ku aştiya civakî ne teslîmbûna tirsê ye, hevjiyana bi hev re ne qebûlkirina binpêkirinan e, û parastina mafan ne bangek ji bo pevçûnê ye. Gelê Kurd aştiyê dixwaze, lê aştiyek ku li ser dadwerî, maf û garantiyan ava bibe dixwaze, ne aştiyek demkî ku li ser bêdengbûna li hember xeterê were avakirin.
Parastina gelê Kurd berpirsiyariyeke ku nayê paşxistin, parastina aştiya civakî erkeke ku nayê berdan, û dadwerî tenê rêya astengkirina dubarebûna trajediyan e.
Rêxistina Jîyostratîcîk ya Civaka Sivîl a Kurd
13ê Îlonê 2026
Rêxistin bi tundî kuştina Seban şermezar dike. Ev sûc bi awayekî hovane hatiye kirin ku mirovî bi awayên ku rêxistina DAIŞê di sûcên xwe de bikar dianî tîne bîra xwe. Em bawer in ku ev sûc nikare wekî bûyereke sûcî ya asayî were hesibandin. Awayê ku Seban hatiye kuştin pirsên girîng û metirsîdar derdixe holê û divê derbarê vê sûcê de lêkolînek cidî û zelal bê kirin, hemû hûrguliyên sûcê bên eşkerekirin û berpirsên wê li gorî qanûnê bên dîtin û cezakirin.
Di vê çarçoveyê de, nayê îhmal kirin ku ramana tundrew a DAIŞê ji dema derketina wê ve karîbû di hin beş û derdorên taybet ên nav hin jîngehên eşîrî de xwe bide cih, û heta îro jî hin bandorên wê yên fikrî hene. Di heman demê de, li hin derdor û kesayetiyên taybet hîn jî gotara neteweperestiya Erebî ya tund û dijberîya li hember Kurdan heye. Tevhev bûna ramana tundrew û neteweperestiya Erebî ya dijberî Kurdan metirsiyeke rastîn li ser aştiya civakî ye û divê ev pirsgirêk ji aliyê fikrî, ewlehî û qanûnî ve were çareserkirin. Lê ev berpirsîyarî qet nayê wateya sûcdarkirina hemû eşîr û an jî hemû pêkhateya Erebî. Em rêz li wan digirin û girîngiya hevjiyana bi wan re û parastina aştiya civakî piştrast dikin.
Jiyana mirovan, rûmeta wan û ewlehiya wan ne mijarên ku dikarin bên danûstandin an paşxistin. Gelê Kurd divê nekeve nav rewşekê ku bibe qada vekirî ya pevçûnên ewlehî û siyasî, an bibe qurbana nû ya pevçûnên hêzên herêmî, navneteweyî û cîhanî. Gelê Kurd bi dehsalan ji siyaseta înkarkirinê, derxistinê ji derveyî, zordarî, guhertina demografîk û tundûtûjiyê êşandiye. Mafê gelê Kurd e ku îro di ewlehî û rûmetê de bijî û garantiyên siyasî, destûrî û qanûnî hebin ku rê li ber dubarebûna van trajediyan bigirin.
Kuştina Seban divê bê lêkolînkirina cidî, serbixwe û zelal neyê hiştin. Eşkerekirina hemû hûrguliyên sûcê û dîtina berpirsên wê û cezakirina wan li gorî qanûnê dê bibe ceribandineke rastîn ji bo naskirina asta ciddiyeta desthilatdarên heyî di parastina welatiyan û avakirina dewleta qanûnê de. Di heman demê de, rêxistin bi tundî red dike ku ev sûc bibe bahane ji bo cezayê komî, teşwîqkirina nefretê ya neteweyî an tolhildanê li hember tu pêkhateyekî Sûriyeyê. Berpirsîyarî divê li ser kesên ku sûc kirine be, ne li ser gel û pêkhateyên ku ew kes jê re girêdayî ne.
Rêxistin li ser bûyerên li Kobanê bi fikareke mezin rawestiyaye. Em dibînin ku çareserkirina xwepêşandan û tirs û fikarên gel bi hêza ewlehiyê tenê dê rê li ber çareserkirina kokên pirsgirêkê negire, belkî dê kêmasiya baweriyê kûrtir bike û derî ji bo tansiyonên nû veke. Ewlehiya Kobanê, Hesekê, Qamişlo û hemû herêmên Kurdî nikare tenê bi rêbazên ewlehiyê yên têkildar bi hêzê were misoger kirin. Ewlehiya rastîn bi avakirina baweriyê, rêzgirtina taybetmendiya van herêman, garantîkirina mafên gel û beşdariya nûnerên gelê Kurd di biryarên ku jiyana wan, ewlehiya wan û paşeroja herêmên wan dide bandorê, dikare bê avakirin.
Rêxistina Giostratejîk a Civaka Sivîl a Kurd hişyar dike ku her proje an planeke ku armanc dike gelê Kurd lawaz bike, bingehên siyasî û civakî yên wî parçe bike, an siyaseta guhertina demografîk û derxistina Kurdan ji derveyî ku di demên borî de li herêmê hatiye sepandin dubare bike, metirsiyeke cidî ye. Herwiha em li dijî hemû hewildanên ku dixwazin cudahiyên navxweyî bikar bînin û di navbera Kurdan û Ereban de pevçûnê derxin, hişyar dikin. Veguherandina nakokiyên siyasî bo pevçûnek civakî ya fireh dê tenê ji bo hêzên ku dixwazin Sûriye di nav kaos û pevçûna domdar de bihêlin, sûdê çêbike.
Parastina gelê Kurd ne wateya şer û pevçûnê bi tu pêkhateyekî din ê Sûriyeyê re ye. Belkî wateya parastina mirova Kurd, mafên wî, axa wî û hebûna wî bi rêya qanûn, sazî û garantiyên destûrî ye, di çarçoveya Sûriyeyekê de ku ji bo hemû welatiyên xwe wekhevî, maf û azadiyan misoger dike. Di heman demê de, parastina aştiya civakî berpirsîyariya hevpar e û nikare bibe bahane ji bo dev ji mafan berdan an jî li hember binpêkirinan bêdeng man.
Ji ber vê yekê, rêxistin bang li desthilatdarên Sûriyeyê dike ku berpirsîyariyên qanûnî û siyasî yên xwe bigirin ser milên xwe, li ser kuştina Seban û hemû binpêkirinên ku di dema bûyerên dawî de qewimîne lêkolînek zelal û serbixwe vekin, parastina sivîlan misoger bikin û rê li ber girtinên bê qanûn û cezayê komî bigirin. Herwiha divê herêmên Kurdî wekî beşekî bingehîn ê Sûriyeyê û gelê Kurd ê li wan herêman wekî geleke bingehîn û xwedî mafên wekhev ên hemû gelên din ên Sûriyeyê bêne nasîn.
Rêxistin herwiha bang li hêzên siyasî û leşkerî yên Kurd dike ku di vê qonaxa hesas de bi berpirsyariyeke mezin tevbigere, xwe ji reaksiyonên tund biparêze û parastina gelê Kurd û aştiya civakî li ser hesabên partî û komî bike. Herwiha bang li yekgirtina hewildanên siyasî û sivîl dike ji bo parastina mafên rewa yên gelê Kurd.
Rêxistin ji civaka navneteweyî re bang dike ku berpirsiyariya xwe di parastina sivîlan de bigire û rê li ber dubarebûna sûc û binpêkirinên ku, heke bêdengî û bêcezakirin berdewam bikin, dikarin hebûna gelê Kurd bixin xeterê û rê ji bo koçberkirinên nû û guhertina demografîk re veke.
Em bi zelalî piştrast dikin ku aştiya civakî ne teslîmbûna tirsê ye, hevjiyana bi hev re ne qebûlkirina binpêkirinan e, û parastina mafan ne bangek ji bo pevçûnê ye. Gelê Kurd aştiyê dixwaze, lê aştiyek ku li ser dadwerî, maf û garantiyan ava bibe dixwaze, ne aştiyek demkî ku li ser bêdengbûna li hember xeterê were avakirin.
Parastina gelê Kurd berpirsiyariyeke ku nayê paşxistin, parastina aştiya civakî erkeke ku nayê berdan, û dadwerî tenê rêya astengkirina dubarebûna trajediyan e.
Rêxistina Jîyostratîcîk ya Civaka Sivîl a Kurd
13ê Îlonê 2026
